Gjeologjia e Karstit dhe Përqendrimi Fitokimik
Mali i Trebeshinës (1,922 m) ngrihet menjëherë mbi Grykën e Këlcyrës. Shpatet e tij gëlqerore të ekspozuara ndaj rrezatimit të fortë diellor dhe erërave alpine krijojnë një mjedis natyror unik për bimë aromatike e mjekësore.
Në lartësitë mbi 1,000 metra rritet çaji i egër i malit (Sideritis scardica) dhe sherebela shkëmbore (Salvia officinalis). Kushtet e ashpra klimatike nxisin bimët të sintetizojnë përqendrime të larta polifenolesh mbrojtëse, si verbaskozidi dhe flavonet apigeninike.
Kullotat Verore dhe Qilarët Tradicionalë
Prej shekujsh, barinjtë e zonës së Këlcyrës dhe Dëshnicës kanë ndjekur rrugët e transhumancës, duke ngjitur tufat në kullotat alpine gjatë verës. Qumështi i pasur i deleve përpunohet në djathëra të fortë të stazhionuar në shpella gëlqerore natyrore.
Vjelësit vendas mbledhin kërcejtë e çajit me dorë në qershor dhe korrik, duke i tharë në hije nën çatitë me rrasa guri të banesave tradicionale.
Mbrojtja e Biodiversitetit në Parkun e Vjosës
Masivi i Trebeshinës përbën kufirin verior të korridorit të Parkut Kombëtar të Lumit të Egër Vjosë. Ruajtja e këtyre shpateve parandalon erozionin dhe ruan burimet karstike si Uji i Zi.
Pyetje të shpeshta
Cilat bimë aromatike vilen në malin e Trebeshinës?
Bimët kryesore janë çaji i egër i malit (Sideritis), sherebela e egër (Salvia officinalis), trumza e malit dhe rigoni i kuq karstik.
Pse çaji i malit i rritur në lartësi është më aromatik?
Stresi natyror mjedisor si rrezatimi UV-B, toka gëlqerore dhe netët e ftohta detyron bimën të prodhojë vajra esencialë dhe polifenole mbrojtëse të dendura.